Czy wiesz, że stres egzaminacyjny jest udowodniony naukowo?

„LĘK TESTOWY” TO DEFINICJA NAUKOWA

W literaturze fachowej nie trudno znaleźć publikacje potwierdzające istnienie pojęcia stresu egzaminacyjnego [2]. Tzw. lęk testowy to poczucie strachu i niepewności, które towarzyszy osobom mającym przed sobą w najbliższym czasie jakikolwiek egzamin lub sprawdzian [2]. To właśnie egzaminy należą do najbardziej stresujących wydarzeń, związanych z edukacją czy też późniejszym doszkalaniem się w życiu dorosłym [3,4]. Związane jest to m.in. z koniecznością sprostania wysokim wymaganiom, a także z faktu oceniania przez inne osoby, co bardzo często wyzwala duże emocje i jest niezwykle stresujące [3]. Doświadczanie stresu egzaminacyjnego jest zwykle mocno rozciągnięte w czasie i nie ogranicza się tylko do momentu samego egzaminu [4]. Badania przeprowadzone wśród studentów pokazują, że niekorzystne zmiany w ich zachowaniu i jakości życia pojawiają się już na miesiąc przed stresującym wydarzeniem, jakim jest egzamin [5]. Poziom stresu systematycznie wzrasta w okresie przed egzaminem i osiąga maksymalny poziom w czasie trwania testu. Po jego zakończeniu intensywność stresu spada poniżej poziomu sprzed wywołującego niepokój i lęk egzaminu [6]. Niestety – obecność stresu egzaminacyjnego nie pozostaje obojętna dla homeostazy całego organizmu.

STRES OKOŁOEGZAMINACYJNY TO GORSZE WYNIKI W NAUCE

Nie ulega wątpliwości fakt, że stres związany z nadchodzącym egzaminem przyczynia się do niekorzystnych zmian w obrębie całego organizmu. Lęk egzaminacyjny wpływa na koncentrację i znacząco utrudnia przygotowanie się do egzaminu [2]. Pogorszeniu ulegają zdolności pamięciowe, a badania pokazują, że studenci przygotowujący się do stresującego wydarzenia są zmartwieni, przestraszeni i bardziej nerwowi [2]. Wizja nadchodzącego egzaminu sprawia, że stan emocjonalny i intelektualny, a także aktywność danej osoby mogą być przez dłuższy czas upośledzone [4]. Bezsprzecznie nie pomaga to w efektywnej nauce. Dodatkowo lęk testowy wpływa także negatywnie na długość snu [5]. Jakość snu w okresie poprzedzającym egzamin jest znacząco obniżona i bezpośrednio przekłada się następnie na wyniki w nauce [5]. Stres egzaminacyjny nie tylko skraca czas snu, ale też przyczynia się do problemów z zasypianiem. Co więcej – znacząco spada także wydajność snu, przez co dana osoba czuje się mniej wypoczęta i zregenerowana [5]. Trzeba zatem jasno i zdecydowanie podkreślić, że stres wynikający z nadchodzącego egzaminu jest powodem osiągania gorszych wyników i ocen [2].

JAK ZMNIEJSZYĆ STRES PRZED EGZAMINEM I POPRAWIĆ JAKOŚĆ SNU?

Skoro wiemy już, że stres wynikający z przygotowań do ważnego wydarzenia upośledza normalne funkcjonowanie i pogarsza jakość snu warto zadbać o zniwelowanie tego typu objawów. Jednym ze sposobów jest zastosowanie preparatów niwelujących stres i poprawiających komfort snu. Warto jednak pamiętać, aby zastosowana terapia była wysoce bezpieczna i dobrze tolerowana. W tę konwencję wpisują się m.in. surowce roślinne, takie jak waleriana, chmiel i męczennica [7]. Wymienione rośliny posiadają dobrze udokumentowane działanie redukujące poziom stresu i lęku [8]. Potwierdzeniem tego faktu jest chociażby obecność waleriany i chmielu w monografiach Europejskiej Agencji Leków, gdzie surowce te sklasyfikowane są jako produkty znajdujące zastosowanie w łagodzeniu łagodnych objawów stresu psychicznego i we wspomaganiu snu [8]. Ta druga właściwość została również potwierdzona licznymi badaniami. W jednym z nich porównywano preparat na bazie waleriany, chmielu i męczennicy ze stosowanym w leczeniu problemów ze snem zolpidemem [9]. Wyniki eksperymentu pokazały, że zmiana średniego czasu trwania snu była bardzo zbliżona w obu grupach, podobnie jak spadek czasu latencji snu. Przewagą preparatów ziołowych jest jednak wysoki poziom bezpieczeństwa i brak potencjału uzależniającego  [7,9].

PRODUKT LECZNICZY NA BAZIE SUROWCÓW ROŚLINNYCH

Przytoczone powyżej dane wyraźnie pokazują, że aby lepiej utrwalić materiał do egzaminu i podejść do niego bez zbędnych nerwów warto zredukować poziom stresu towarzyszący przygotowaniom do tego wydarzenia. Wsparciem w tym może okazać się np. Valused, produkt leczniczy na bazie surowców roślinnych [10].

Valused to preparat, w skład którego wchodzą wyciągi suche z Valeriana officinalis, Humulus lupulus i Passiflora incarnata [10]. Produkt ten zalecany jest do łagodzenia objawów w stanach napięcia nerwowego jako środek uspokajający oraz w okresowych trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym [10]. Doskonale zatem wpisuje się w temat stresu egzaminacyjnego i związanych z nimi problemów ze snem. Przyjęty przed snem, charakteryzuje się szybkim początkiem działania – zaczyna działać już po 30 minutach, co jest dużą zaletą przy występowaniu problemów z zasypianiem [10]. Może być bezpiecznie stosowany już u osób powyżej 12 roku życia, dlatego też może być on wsparciem w przypadku stresu przed ważnymi sprawdzianami i egzaminami u uczniów i studentów [10]. 

Literatura:

  1. Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2021/2022 (wyniki wstępne), Informacje statystyczne GUS
  2. Brenna L. Quinn, Anya Peters, Strategies to reduce nursing student test anxiety: a literature review, Journal of Nursing Education, Vol.56, Np.3, 2017
  3. Paulina Szymańska, Zasoby osobiste i strategie radzenia sobie ze stresem u muzyków i niemuzyków, Konteksty Kształcenia Muzycznego, 1(2) 2015
  4. Ewa Gruszczyńska, Stres egzaminacyjny i radzenie sobie z nim, Katedra Psychologii Zdrowia i Rozwoju Człowieka, Instytut Psychologii, Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego
  5. Matthias Zunhammer, Peter Eichhammer, Volker Busch, Sleep quality during exam stress: the role of alcohol, caffeine and nicotine, PLoS ONE 9(10): e109490
  6. Jessica Fritz, et.al., Tracking stress, mental health, and desillience factors in medical students before, during, and after a stress-inducing exam period: protocol and proof-of-principle analyses for the resist cohort study, JMIR Form Res 2021;5(6):e20128
  7. Gerard Nowak, Surowce roślinne o działaniu przeciwlękowym i antydepresyjnym, Herba Polonica, Vol 55, No 1, 2009
  8. Masa Kenda, et.al., Medicinal plants used for anxiety, depression, or stress treatment: an update, Molecules 2022,27,6021
  9. Niteeka Maroo, et.al., Efficacy and safety of a polyherbal sedative-hypnotic formulation NSF-3 in primary insomnia in comparison to zolpidem: A randomized controlled trial, Indian J Pharmacol. 2013 Jan-Feb;45(1): 34-9
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Valused

VALUSED, 60 mg + 40 mg + 40 mg, kapsułki miękkie. Skład: 1 kapsułka zawiera: 60 mg wyciągu suchego z Valeriana officinalis L.s., radix (korzeń kozłka), (DER 3-4:1), ekstrahent: etanol 60% V/V; 40 mg wyciągu suchego z Humulus lupulus L., flos (szyszka chmielu), (DER 4-6:1), ekstrahent: metanol 30% V/V; 40 mg wyciągu suchego z Passiflora incarnata L., herba (ziele męczennicy), (DER 2-3:1, DERnatywny 4-6:1), ekstrahent: etanol 90% V/V. Substancje pomocnicze o znanym działaniu: glukoza ciekła suszona rozpyłowo, sorbitol, olej sojowy oczyszczony. Postać farmaceutyczna: kapsułka miękka. Wskazania do stosowania: Produkt stosowany jest tradycyjnie w celu łagodzenia objawów w stanach napięcia nerwowego jako środek uspokajający oraz w okresowych trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym. Dawkowanie i sposób podawania: Produkt stosuje się doustnie. Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 2 kapsułki 2 do 3 razy na dobę. Przy trudnościach w zasypianiu 2 do 3 kapsułek jednorazowo na ½ godziny przed snem. Jeśli objawy utrzymują się po 2 tygodniach stosowania lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem. Dzieci: Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania i skuteczności w tej grupie pacjentów. Przeciwwskazania: Nie należy stosować produktu: w przypadku nadwrażliwości na substancje czynne lub na którąkolwiek substancję pomocniczą; w przypadku nietolerancji waleriany; u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy ze względu na zawartość sorbitolu; w razie stwierdzonej nadwrażliwości na orzeszki ziemne albo soję ze względu na zawartość oczyszczonego oleju sojowego. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat ze względu na brak danych klinicznych w tej grupie pacjentów. Produkt zawiera sorbitol. Nie stosować u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy. Produkt zawiera glukozę. Pacjenci z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować produktu leczniczego. Działania niepożądane: Produkt jest na ogół dobrze tolerowany w zalecanych dawkach. Obserwowano zaburzenia żołądkowo-jelitowe u osób źle tolerujących korzeń waleriany. W pojedynczych wypadkach wystąpiły nudności oraz przyspieszenie akcji serca (tachykardia) po podaniu ziela męczennicy. Podmiot odpowiedzialny: PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCJI FARMACEUTYCZNEJ HASCO-LEK S.A. 51-131 Wrocław, ul. Żmigrodzka 242E. Numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: pozwolenie nr 8744. Kategoria dostępności: produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z zatwierdzoną charakterystyką preparatu. Dalsze informacje dostępne na życzenie.