Higiena jamy ustnej- jak robić to dobrze?

Jak podkreślono w niedawnych rekomendacjach polskich ekspertów – podstawowym celem współczesnego postępowania stomatologicznego jest higiena jamy ustnej [1]. Dzięki temu zarówno dziąsła, jak i zęby i cała jama ustna będą dłużej służyć nam swoją funkcjonalnością. A trzeba też wiedzieć, że pojawiające się w obrębie jamy ustnej stany zapalne nie dość, że stanowią zagrożenie dla prawidłowego uzębienia, to indukowane przez nie mediatory zapalne (np. IL-1, IL-6 czy PGE2) łączone są z procesem powstawania blaszki miażdżycowej i wzrostem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych [2]. Jak zatem dbać o higienę w jamie ustnej?

Higiena jamy ustnej – chlorheksydyna

Substancją, która od lat stanowi podstawę dbania o jamę ustną i stan zębów i dziąseł jest bez wątpienia chlorheksydyna. Z teoretycznego punktu widzenia jest ona skutecznym środkiem antyseptycznym o szerokim spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego [3]. W praktyce wykorzystuje się ją w licznych zastosowaniach: płyny dezynfekujące, higiena ran pooparzeniowych, preparaty do odkażania jamy ustnej i gardła, itp. Stanowi też podstawę praktyki lekarskiej wielu lekarzy dentystów [4].

Chlorheksydyna została wprowadzona do medycyny klinicznej w 1953 roku, co sprawia, że jest związkiem o długiej historii stosowania i dobrze przebadanym [3]. Najważniejszą jej właściwością jest potwierdzone licznymi badaniami działanie przeciwdrobnoustrojowe – w szczególności w odniesieniu do bakterii tworzących biofilm na zębach, czyli popularną płytkę nazębną [3]. Działa bakteriobójczo i bakteriostatycznie wobec szerokiego grona bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych [3]. W praktyce wykorzystuje się zwykle sole chlorheksydyna, zwłaszcza diglukonian chlorheksydyny. Często wśród jej negatywnych cech wymienia się tendencję do zmiany zabarwienia zębów. W praktyce jednak zmiany te są przejściowe i w pełni odwracalne po zaprzestaniu jej stosowania [5,6].

Innym, uznanym antyseptykiem w stomatologii i laryngologii jest także chlorek cetylpirydyniowy (CPC). Substancja ta, jako czwartorzędowy związek amonowy wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. W preparatach dedykowanych higienie jamy ustnej ma za zadanie m.in. redukować rozwój płytki bakteryjnej [7,8]. CPC jest szeroko wykorzystywany od dawna i może być stosowany nawet u małych dzieci.

Higiena jamy ustnej- jakie znaczenie ma fluor?

Liczne wytyczne i rekomendacje podkreślają, że związkiem o dużym znaczeniu dla zębów i dziąseł jest fluor [1]. Preparaty zawierające fluor (czy to w postaci past do zębów, czy też płynów do płukania jamy ustnej) rekomenduje w celu zapobiegania i zwalczania zmian próchnicowych zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i Światowa Federacja Dentystyczna [1]. Warto o tym pamiętać w kontekście dbałości o stan zdrowia zębów i dziąseł. Związki fluoru pomagają ograniczać rozwój i aktywność bakterii próchnicotwórczych, a także wspomagają remineralizację zębów [1]. Pośrednio więc związki fluoru redukują ryzyko rozwoju stanów zapalnych dziąseł, gdyż płytka nazębna sprzyja tego typu patologiom [3].

Mleczan glinu i tauryna

Mleczan glinu to związek, który wykazuje zdolność koagulowania białek znajdujących się na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej. W efekcie tego mechanizmu substancja ta wywiera działanie ściągające i hamujące krwawienia. Pozwala to na wykorzystanie go zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu parodontozy. Dodatkowo występuje w preparatach dedykowanych łagodzeniu stanów związanych z urazami mechanicznymi błony śluzowej jamy ustnej [6].

Tauryna z kolei jest aminokwasem, który stanowi nowy standard w praktyce stomatologicznej. Co do zasady związek ten odgrywa istotną rolę w wielu procesach metabolicznych. Ma też właściwości antyoksydacyjne. Istotną jednak jego właściwością jest reagowanie z produkowanym przez leukocyty kwasem chlorowym I. Związek ten stanowi istotny czynnik rozwoju reakcji zapalnej i może sprzyjać powstawaniu stanów zapalnych, chociażby dziąseł. Dlatego też tauryna wykorzystywana jest w preparatach na parodontozę i inne schorzenia jamy ustnej o podłożu zapalnym [9].

Aloes, alantoina i olejek z mięty pieprzowej

Interesujące jest wykorzystanie w preparatach do higieny jamy ustnej związków pochodzenia naturalnego. Jednym z nich jest aloes. Składniki zawarte w aloesie wykazują szerokie spektrum właściwości korzystnych względem jamy ustnej. Po pierwsze zawarte w roślinie polisacharydy działają łagodząco i regenerująco na błony śluzowe, poprawiając stan śluzówki jamy ustnej. Poza tym roślina działa przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo [10].

Z kolei olejek z mięty pieprzowej, m.in. dzięki zawartości mentolu łagodzi bolesność dziąseł (działanie miejscowo znieczulające), a także unieszkodliwia obecne na dziąsłach i zębach bakterii, dzięki swoim właściwościom przeciwdrobnoustrojowych [11].

Ciekawym rozwiązaniem w kontekście profilaktyki i łagodzenia stanów zapalnych w jamie ustnej jest obecność w tego typu preparatach alantoiny. Związek ten nie dość, że doskonale nawilża śluzówkę, to poprzez swoje właściwości regeneracyjne wspiera odbudowę ran i uszkodzeń na dziąsłach [12].

Produkty marki Septoral

Ciekawym rozwiązaniem na problemy z jamą ustną, dziąsłami i zębami są preparaty SeptOral. Dotychczas marka posiadała 2 linie: linię MED oraz linię PROFILACTIC. Teraz dołączyła do nich linia NATURA.

SeptOral Med to m.in. żel stomatologiczny i płyn do płukania jamy ustnej. Pierwszy z preparatów posiada w swoim składzie 0,2% chlorheksydynę, a także mleczan glinu, taurynę, kwas hialuronowy i cytrynian sodu. Całość wykazuje kompleksowe i wielokierunkowe działania na jamę ustną, wspierając procesy gojenia śluzówki, działając antybakteryjnie i zapobiegając krwawieniom dziąseł. Żel SeptOral Med może być używany przez rok po otwarciu – także przez kobiety w ciąży oraz dzieci powyżej 6 roku życia. Z kolei płyn do płukania SeptOral Med nie zawiera etanolu, co sprawia, że ma korzystniejsze walory organoleptyczne i umożliwia używanie go przez dzieci powyżej 6 roku życia. Jego zaletą jest także brak konieczności rozcieńczania z wodą.

Do linii SeptOral Med należy także koncentrat do sporządzenia płynu do płukania jamy ustnej. Preparat ma interesujący skład, gdyż zawiera chlorheksydynę, glin i ekstrakt z propolisu. Dzięki zawartości tych substancji produkt rekomendowany jest zwłaszcza przy urazach i po zabiegach stomatologicznych (m.in. po ekstrakcji zęba, po wszczepieniu implantu, przy aftach i podrażnieniach w jamie ustnej). Składniki koncentratu działają antyseptycznie, a także przyśpieszają gojenie się podrażnień i ran.

SeptOral Profilactic to linia, która zawiera chlorheksydynę w stężeniu 0,05%, dzięki czemu preparaty z tej linii (pasta do zębów i płyn do płukania) zabezpieczają jamę ustną przed rozwojem patologicznych patogenów, odpowiedzialnych m.in. za rozwój płytki nazębnej. W składzie preparatów jest także mleczan glinu i fluor. Preparaty z tej linii rekomendowane są do terapii aft, pleśniawek, krwawień z powodu parodontozy, przy nadwrażliwości zębów i w przypadkach halitozy.

Linia Septoral Natura

W skład tej linii wchodzi płyn do płukania jamy ustnej i specjalistyczna pasta do zębów. W ich składzie znaleźć można składniki pochodzenia naturalnego (takie jak aloes, olejek mięty pieprzowej) wraz z alantoiną, fluorem i chlorkiem cetylpirydynowym o właściwościach odkażających. Preparaty z tej linii służą do higieny jamy ustnej: łagodzą podrażnienia, wzmacniają dziąsła i szkliwo oraz nawilżają i zapobiegają suchości w ustach. Dzięki rezygnacji z obecności alkoholu również mogą być stosowane już przez dzieci, które ukończyły 6 lat. Cała linia Natura wskazana jest szczególnie dla pacjentów ortodontycznych.

Ważne!

Wszystkie preparaty z serii SeptOral nie zawierają alkoholu. To szczególnie istotne zarówno w kontekście możliwości ich stosowania przez kobiety będące w ciąży, dzieci i kierowców, ale także w odniesieniu do pozytywnych właściwości produktów. Dzięki brakowi alkoholu preparaty SeptOral nie wysuszają śluzówki jamy ustnej, co stanowi częstą wadę innych tego typu preparatów. Cecha ta jest szczególnie ważna, bo wysuszona śluzówka jest bardziej podatna na podrażnienia i urazy.

Autor: mgr farm. Mateusz Jabłoński

 

Literatura:

  1. Dorota Olczak-Kowalczyk i inni, Środki fluorkowe w zapobieganiu i leczeniu próchnicy i erozji zębów u dzieci, młodzieży i dorosłych – rekomendacje Polskich Ekspertów. Aktualizacja zaleceń: Indywidualna profilaktyka fluorkowa u dzieci, młodzieży – rekomendacje Polskich Ekspertów, Nowa Stomatol 2022;27(2): 35-59
  2. Buhlin, K., Hultin, M., Norderyd, O., Persson, L., Pockley, A. G., Rabe, P. & Gustafsson, A. (2009). Risk factors for atherosclerosis in cases with severe periodontitis. Journal of clinical periodontology, 36(7), 541–549
  3. James P., et.al., Chlorhexidine mouthrinse as an adjunctive treatment for gingival health (Review), Cochrane Database of Systematic Reviews 2017, Issue 3, Art.No.: CD008676
  4. Malicka, B., Ziętek, M., & Grzebieluch, W. (2005). Zastosowanie chlorheksydyny w stomatologii.  Med. Probl, 42(3), 497–505
  5. Kramer, A., OA, M. G., Reichwagen, S., Widulle, H., Heldt, P., & Nuernberg, W. (2008). Octenidine, chlorhexidine, iodine and iodophores. Preprint: Georg Thieme Verlag KG
  6. Kozłowski, Z., & Konopka, T. (2004). Wybrane zagadnienia z farmakoterapii chorób błony śluzowej jamy ustnej.  Med. Probl, 41(1), 119–123
  7. Maciej Rygalski, Edward Zawisza, Sprawdzone metody leczenie bólu gardła, Lek w Polsce, Vol 25, nr 8’15 (291)
  8. Dorota Grzyśka, Przegląd preparatów stosowanych w profilaktyce próchnicy i chorób przyzębia, Implantologia Stomatologiczna, rok X, nr 2(20, 2019
  9. Park, E., Jia, J., Quinn, M. R., & Schuller-Levis, G. (2002). Taurine chloramine inhibits lymphocyte proliferation and decreases cytokine production in activated human leukocytes. Clinical Immunology, 102(2), 179–184
  10. Marzena Matejczyk, Aleksandra Golonko, Ewelina Chilmon, Aloe Vera – wybrane właściwości biologiczne, Budownictwo i Inżynieria Środowiskowa, 8(2017)
  11. Anna Kędzia, Działanie olejku z mięty pieprzowej (Oleum menthae piperitae) na bakterie beztlenowe, Borgis-Postępy Fitoterapii 4/2007, 182-186
  12. Arct J, Depta P. Alantoina – działanie i wykorzystanie kosmetyczne, Pol J Cosmetol 2016;19(1):12-17