Jak pomóc pacjentom odczuwającym bóle reumatyczne i nerwobóle?

UKŁAD RUCHU ORAZ UKŁAD NERWOWY VS BÓL

Schorzenia szeroko pojętego układu ruchu i towarzyszący im ból to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt pacjentów u lekarzy [1]. Kryją się pod nimi takie dolegliwości, jak choroby reumatyczne, choroby zwyrodnieniowe, bóle kręgosłupa czy też bóle krzyża [1,2,3]. W przypadku nerwobóli dolegliwości wynikać mogą z różnorodnych problemów w obrębie układu nerwowego, takich jak chociażby neuralgia trójdzielna, neuralgia półpaścowa czy też neuropatie obwodowe [4,5,6].

W obrębie stawów częstość występowania dolegliwości bólowych wynika wprost z częstości występowania infekcji wirusowych i infekcji w obrębie kości i stawów, a także jest pochodną występowania RZS (reumatoidalne zapalenie stawów dotyka niecałe 2% populacji) oraz choroby zwyrodnieniowej stawów (nawet 50% osób po 60 roku życia ma zwyrodnienia) [3,7]. Co więcej – przyjmuje się, że nawet 85-95% populacji minimum raz w życiu doznało bólu krzyża i kręgosłupa [2]. W przypadku nerwobóli i neuralgii ich najczęstszą przyczyną są neuropatie (uszkodzenia nerwów na skutek urazu, choroby lub zapalenia) [6,8]. Dotyka nawet 10% populacji [8].

JAK WYGLĄDA BÓL REUMATYCZNY I BÓL NEUROPATYCZNY?

Ból stawów i ból w obrębie układu ruchu pojawia się zwykle nagle jako ból ostry, który z czasem (w przypadku braku terapii lub jej nieefektywności) zmienia się w ból przewlekły [7]. Natomiast pacjenci cierpiący na nerwobóle skarżą się zwykle na ból o charakterze ostrym, napadowym, umiarkowanym i intensywnym, wywołującym niejako palenie, kłucie i pieczenie [4,6]. Wynika to z częściowego uszkodzenia włókien czuciowych i niekontrolowanych wyładowań w ich obrębie, co obniża próg pobudliwości bólowej i powoduje łatwiejsze i częstsze odczuwanie bólu [4,5].

Na dolegliwości reumatyczne bardziej narażone są osoby starsze, ale też pacjenci po ciężkich i częstych infekcjach lub bliscy osób dotkniętych chociażby RZS [3]. W przypadku nerwobóli trudniej mówić o czynnikach ryzyka, niemniej jednak w odniesieniu do konkretnych schorzeń można stwierdzić, że np. kobiety częściej odczuwają nerwobóle wynikające z neuralgii trójdzielnej [5].

FARMAKOTERAPIA BÓLU W PRZEBIEGU BÓLÓW REUMATYCZNYCH I NERWOBÓLI

W odniesieniu do bólów reumatycznych postępowanie (czy to w przebiegu choroby zwyrodnieniowej, czy też RZS) ma na celu przede wszystkim zmniejszenie odczuwania bólu [1,3]. Ból nie dość, że jest nieprzyjemny, to dotyka dodatkowo sferę psychologiczną, a także znacząco obniża jakość życia [1]. Farmakoterapia przeciwbólowa, nawet jeśli jest dodatkiem do terapii choroby podstawowej to i tak powinna zapewnić możliwie największą redukcję bólu. Dlaczego? Dlatego, że efekty działania leków modyfikujących przebieg choroby podstawowej obserwuje się zwykle dopiero po upływie dłuższego czasu [1]. Podobnie jest w przypadku nerwobóli, gdzie zmniejszenie dolegliwości bólowych jest priorytetem dla pacjentów.

Zgodnie z rekomendacjami WHO lekiem I rzutu w leczeniu wszelkich rodzajów bólu jest paracetamol [2]. W terapii bólu reumatycznego leczenie również powinno rozpoczynać się od stosowania leków z I stopnia drabiny analgetycznej, tj. paracetamol lub NLPZ [7]. Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, że NLPZ-y wykazują wyższe ryzyko gastrotoksyczności w odniesieniu do górnych odcinków przewodu pokarmowego, co przy tożsamej skuteczności paracetamolu co leków z grupy NLPZ stawia go w lepszym świetle [2,7].

A JEŚLI BÓL NIE JEST SŁABY?

Bóle reumatyczne i nerwobóle nierzadko są bólami o natężeniu umiarkowanym [1]. Jeśli natężenie bólu jest większe, a terapia lekami z I stopnia drabiny analgetycznej WHO jest nieskuteczna wskazane jest zastosowanie leków z II stopnia [3,7]. W tym miejscu stosuje się m.in. połączenia paracetamolu ze słabymi opioidami (np. z kodeiną). Słabe opioidy wykazują w badaniach dobrą skuteczność w redukcji bólu reumatycznego [3]. Co więcej – w przypadku leczenia bólu ryzyko uzależnienia od opiodu jest znikome i bardzo rzadkie, zwłaszcza, że mowa tu o kodeinie, której potencjał uzależniający w dawkach leczniczych jest niski [1,9].

Wsparciem dla terapii leczniczej mogą być ćwiczenia i zabiegi rehabilitacyjne, odpowiednia dieta, suplementacja niektórych witamin (głównie z grupy B w przypadku nerwobóli), a także fizykoterapia i nierzadko psychoterapia [1,7].

SOLP/MK/2023/741.

Literatura:
  1. Leczenie bólu w chorobach reumatycznych, Dariusz Niedziałek, Witold Tłustochowicz, Postępy Nauk Medycznych, t.XXV, nr 2, 2012
  2. Neurologiczne postępowanie w bólach krzyża – standardy i zalecenia, Teofan M. Domżał, Polski Przegląd Neurologiczny 2010;6(2): 59-69
  3. Współczesne zasady leczenie bólu w choroba reumatycznych, Brygida Kwiatkowska, Lekarz POZ 2/2018
  4. Profilaktyka oraz leczenie ostrej i przewlekłej neuralgii związanej z półpaścem, Anna Michalska-Bańkowska, Anna Lis-Święty, Mirosław Bańkowski, Agata Zielonka-Kucharzewska, Przegl Dermatol 2014,101,205-210
  5. Neuralgia trójdzielna, Jan Kochanowski, Aktualn Neurol 2016,16(2),p.85-91
  6. Farmakoterapia bólu neuropatycznego, Jerzy Wordliczek, Renata Zajączkowska, Wojciech Leppert, Medycyna Paliatywna w Praktyce 2017;11,2: 61-73
  7. Ból w schorzeniach reumatycznych – etiologia i postępowanie, Krzysztof Borysewicz, Jacek Szechiński, Przew. Lek. 2006;4:30-34
  8. Ból neuropatyczny – nowe mechanizmy działania starych leków, Zbigniew Żylicz, Varia Medica 2019, tom 3, nr 4, 273-278
  9. Resolving issues about efficacy and safety of low-dose codeine in combination analgesic drugs: a systematic review, Ivan Celic, et.al., Pain Ther (2020), 9:171-194