Katar niemowlaka już nie taki straszny – co poradzić wystraszonym rodzicom, gdy ich maluszek łapie pierwsze przeziębienie

Katar może pojawiać się przez cały rok, jednak jego największe nasilenie przypada na okres jesienno-zimowy oraz wczesnowiosenny [1,2]. Dużo częściej niż u dorosłych pojawia się on u niemowląt i małych dzieci, które ze względu na nie do końca rozwinięty układ odpornościowy są bardziej podatne na infekcje.

Leczenie nieżytu nosa u niemowląt i małych dzieci jest niezwykle istotne, gdyż zalegająca w drogach oddechowych wydzielina może ulegać nadkażeniu i w ten sposób wywoływać groźne dla zdrowia infekcje dolnych dróg oddechowych. Co więcej, katar powoduje u nich problemy ze snem, swobodnym oddychaniem oraz jedzeniem. Przez to są rozdrażnione i taka sytuacja wywołuje stres u ich rodziców [1,3] . Zazwyczaj nie wiedzą oni, w jaki sposób pomóc swojemu dziecku, tak aby mu ulżyć. Często po pierwszą poradę związaną z katarem u swojego małego dziecka przychodzą do apteki. Dlatego tak ważne, by była ona kompleksowa i przekazana w sposób w pełni zrozumiały dla rodzica.

Katar u niemowląt

Katar u niemowląt i małych dzieci najczęściej ma etiologię wirusową. Odpowiedzialne za jego rozwój są przede wszystkim takie patogeny jak rhinowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy, czy adenowirusy. Rozwój nieżytu nosa można podzielić na 2 fazy:

  • obrzękowo-wysiękowa: trwa zazwyczaj do 5 dni od zakażenia. Przebiega z dużym obrzękiem błony śluzowej i wytwarzaniem dużej ilości wydzieliny. Przez to nos jest zatkany, powodując duży dyskomfort podczas oddychania;
  • obturacja gęsta: wydzielina w nosie ulega zagęszczeniu, co jeszcze bardziej nasila problemy z oddychaniem, a także wywołuje kłopoty z jej usunięciem [1,4];

Katar przez wiele osób, ze względu na swój łagodny przebieg jest objawem bagatelizowanym. Jednak, u niemowląt i małych dzieci do 3. roku życia może stanowić poważne zagrożenie dla ich zdrowia [2]. Wszystko przez fakt, iż niemowlęta nie posiadają zdolności do wydmuchiwania nosa. Przez to, w ich przypadku wydzielina w jamie nosowej zalega przez długi czas, prowadząc tym samym do zwiększonego ryzyka wystąpienia nadkażeń bakteryjnych w innych częściach dróg oddechowych [5].

Zalegająca przez długi okres czasu w jamie nosowej wydzielina, jest szczególnie niebezpieczna dla niemowląt. Jest to spowodowane zróżnicowaną budową ich układu oddechowego w porównaniu do osób dorosłych. Drogi oddechowe są u nich wąskie i krótkie, a rzęski znajdujące się na powierzchni ich błony śluzowej są nie do końca wydolne. To, w połączeniu z niedojrzałością immunologiczną, jaka występuje u niemowląt, powoduje, że są one bardziej narażone na rozwój infekcji bakteryjnych w dolnej części dróg oddechowych [4].  Sprzyja temu brak przepływu powietrza przez jamy nosowe i tym samym brak zmian temperatury w ich obrębie. Co więcej, nadmierna ilość wydzieliny w jamie nosowej, paraliżuje funkcjonowanie aparatu rzęskowego, przez co nie jest on w stanie usunąć pojawiających się patogenów, które z łatwością ulegają namnożeniu [2].  Rozwinięta infekcja bakteryjna może wywoływać stany zapalne w obrębie zatok przynosowych, a nawet zapalenie oskrzeli, czy płuc. Co więcej, zalegająca w jamie nosowej wydzielina może przedostawać się przez trąbkę słuchową do uszu, wywołując tym samym stany zapalne w ich obrębie. Ponadto infekcja bakteryjna tocząca się w obrębie jamy nosowej, może skutkować wystąpieniem zapalenia spojówek. Z tego względu, aby nie doszło do tego typu powikłań, konieczne jest oczyszczanie nosa i usuwanie zalegającej w nim wydzieliny [2].

Jak prawidłowo oczyszczać nos u niemowląt? 

Rodzice przychodzący po poradę do apteki, często nie wiedzą, w jaki sposób bezpiecznie i skutecznie usuwać zalegającą wydzielinę u ich małego dziecka. Niejednokrotnie czują oni strach przed możliwością uszkodzenia błony śluzowej nosa ich potomstwa. Bez wątpienia, należy ich uspokoić i w sposób bezstresowy poinformować o łatwych sposobach pozwalających na usunięcie zalegającej wydzieliny.

Najczęściej używanymi urządzeniami, które pozwalają na usunięcie zalegającej wydzieliny w jamie nosowej, są aspiratory do nosa. Ich pojawienie się na rynku znacząco poprawiło możliwość prawidłowego dbania o higienę jamy nosowej niemowląt i małych dzieci. Zastąpiły one stosowane dotychczas w tym celu gruszki, których używanie, ze względu na brak możliwości regulacji siły ssącej mogło doprowadzić do uszkodzenia błony śluzowej nosa dziecka [4]. Zastosowanie aspiratorów do nosa jest natomiast w pełni bezpieczne i charakteryzuje się wysoką skutecznością. Prawidłowe oczyszczenie jamy nosowej z zalegającej wydzieliny przy pomocy aspiratora, nie tylko poprawia zdolności wentylacyjne, ale i wpływa na zmniejszenie nasilenia stanu zapalnego w obrębie dróg oddechowych [5]. Wyróżniamy następujące typy aspiratorów:

  1. Wykorzystujące siłę oddechu osoby dorosłej: jeden z jego końców przykłada się do jamy nosowej dziecka, a drugi do ust osoby dorosłej. Poprzez siłę wdechu wydzielina z nosa zasysana jest do specjalnego zbiorniczka. Występujące w tym urządzeniu filtry chronią osobę dorosłą przed kontaktem z zassaną wydzieliną [6]. Moc ssąca w tym przypadku jest niestała i uzależniona od osoby dorosłej. Ponadto filtry zastosowane w tego typy aspiratorach mogą być nieskuteczne, przez co zassana wydzielina może dostawać się ust osoby dorosłej [5].
  2. Wykorzystujące siłę ssącą odkurzacza: charakteryzują się bardzo dużą skutecznością oczyszczania jam nosowych nosa, przy jednoczesnym zachowaniu bardzo wysokiego profilu bezpieczeństwa. Niektóre z tego typu aspiratorów, które dostępne są na rynku, posiadają również możliwość regulowania siły ssącej [4,6]. Przykładem tego typu aspiratora jest SilMed Kokoro Aspirator kataru do odkurzacza. Co ważne, może on być stosowany u noworodków, już od 1. dnia ich życia. Charakteryzuje się prostotą konstrukcyjną, dzięki czemu z łatwością można go rozłożyć i wyczyścić, by zapewnić najwyższy poziom higieny. W jego skład wchodzą dwie końcówki o różnych kolorach, dlatego można go stosować u dwóch różnych osób w tym samym okresie czasu. Końcówki te posiadają miękką silikonową nakładkę, która zabezpiecza przed potencjalnym uszkodzeniem błony śluzowej nosa w trakcie odsysania wydzieliny. Cena aspiratorów wykorzystujących siłę ssącą odkurzacza jest niewiele wyższa od tych, które w swoim działaniu wykorzystują siłę oddechu osoby dorosłej.
  3. Elektroniczne: łatwe w obsłudze, ze względu na to, że siła ssąca jest generowana przez zamontowany w nich silnik, który jest najczęściej zasilany na baterie. Ich minusem jest bardzo wysoka cena oraz problemy z ich dokładnym oczyszczaniem [4,6].

Jak dodatkowo można zredukować ilość wydzieliny w nosie u niemowląt?

Przed zastosowaniem aspiratora do usunięcia zalegającej wydzieliny z jamy nosowej warto zaaplikować do otworów nosowych roztwór wody morskiej. Pozwoli to na rozrzedzenie wydzieliny, co ułatwi jej wydalenie. Również po zabiegu z użyciem aspiratora, należy zaaplikować do otworów nosowych roztwór wody morskiej. Takie działanie pozwala na nawilżenie błony śluzowej nosa i chroni przed jej potencjalnym uszkodzeniem [1,3]. Przy wyborze roztworu wody morskiej dla niemowląt warto kierować się tym, by preparat posiadał końcówkę niepowodującą podrażnień, a także był poręczny, by zawsze można było go zabrać ze sobą. Przykładem takiego produktu jest Hydromarin Baby Spray do nosa, który w swoim składzie zawiera naturalną sól morską Gulf Stream Sea Water ®. Preparat ten można stosować od 6. miesiąca życia dziecka w sposób regularny. Pozwala to na zapewnienie odpowiedniego nawilżenia błony śluzowej nosa i zatok dziecka, co zapobiega wystąpieniu w przyszłości infekcji oraz alergii.

W celu złagodzenia objawów przebiegającej infekcji, w tym zredukowania toczącego się stanu zapalnego i rozrzedzenia zalegającej wydzieliny w nosie, można zastosować inhalacje z izotonicznego roztworu soli fizjologicznej. Aby inhalacja była jak najbardziej skuteczna, warto ją przeprowadzić za pomocą inhalatora. Przykładem inhalatora o wysokiej wydajności (min. 0,2 ml/min) jest SilMed Inhalator tłokowy ITF-01. Charakteryzuje się on prostotą działania i łatwością obsługi. Jednorazowo można wykonać nim nebulizację roztworem o pojemności 10 ml. Charakteryzuje się bardzo dobrym współczynnikiem MMAD (1,30–5μm) oraz generowaniem niskiego natężenia hałasu (<65dB). W zestawie posiada 3-częsciowy pojemnik na lek, przewód powietrzny, zestaw filtrów, maseczki: dla dziecka i dorosłego oraz ustnik, dzięki czemu może być stosowany przez całą rodzinę. Wszystkie te części w razie potrzeby można wymienić dokupując SilMed Zestaw akcesoriów do inhalatora tłokowego ITF-01.

Kliknij poniższy przycisk, aby zapoznać się z instrukcją używania aspiratora Silmed Kokoro

Piśmiennictwo:

  1. Nowicka-Zuchowska A, Zuchowski A. Leczenie przeziębienia i grypy u dzieci. Lek w Polsce 2019; 29 (11/12): 23-27. 
  2. Szamborski R. Katar-etiologia i skuteczne leczenie. Farmacja Praktyczna 2009; 65 (10): 723-724. 
  3. Zieliński R, Zakrzewska A. Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci- podział morfologiczny, diagnostyka i terapia. Forum Medycyny Rodzinnej 2010; 4 (5): 366-371. 
  4. Skórka A. Katar u dzieci. Manager Apteki 18.10.2016; dostęp online: http://managerapteki.pl/katar-u-dzieci/
  5. Chmielewski R. Ocena skuteczności, bezpieczeństwa i satysfakcji rodziców z użycia aspiratorów nosowych u dzieci. Otolaryngologia 2018; 17 (3): 112-117. 
  6. Rakowski A. Błona śluzowa nosa jako wrota dla wirusów. Jak odpowiednio dbać o nią u dzieci? Opieka nad matką i dzieckiem 2023 (2); dostęp online 2.03.2023: https://www.opiekaokoloporodowa.pl/artykul/blona-sluzowa-nosa-jako-wrota-dla-wirusow-jak-odpowiednio-dbac-o-nia-u-dzieci

WYRÓB MEDYCZNY